Het kan een hele strijd zijn om voor jezelf op te komen als je voor dagelijkse handelingen aangewezen bent op anderen. Immers, ook jongeren met een lichamelijke beperking willen op een eigen manier omgaan met hun leven. Voor jongeren met een lichamelijk beperking is het, misschien meer nog dan voor hun niet gehandicapte leeftijdgenoten, moeilijk aan te geven wat ze wel en niet prettig vinden in de omgang. Waar liggen grenzen en hoe geef je dit aan? Kortom: hoe doe je dat, weerbaar zijn? Gelukkig zijn daar een aantal tips en technieken voor.

Stap 1 - Doel stellen
Stel voor jezelf vast wat je wil bereiken. Om je eigen gedrag, het gedrag van een ander of een situatie te veranderen is het belangrijk dat je weet wát je wil veranderen. Stel je bijvoorbeeld een situatie voor, zoals die vaker voorkomt of voorgekomen is en waarbij je jezelf niet prettig hebt gevoeld. Stel jezelf dan de vraag: "Wat wil ik in die situatie of in het gedrag van die persoon anders laten worden dan het nu is? En wat is daarvoor nodig? Het antwoord ligt bij jouw gedrag. Als jij anders reageert moet die andere persoon ook wel anders reageren!

Stap 2 - Oefenen
Je kunt oefenen met hoe je op de situatie zou reageren en ontdekken wat voor effect je gedrag of handelen heeft op een ander. En hoe je met een ander gedrag wel het gewenste resultaat kunt bereiken. Dit oefenen kun je doen met iemand die je vertrouwt, iemand die je niets hoeft uit te leggen. Die persoon speelt dan de ander, terwijl jij jezelf speelt en diverse manieren van reageren uitprobeert. Kom je er even niet uit? Vraag dan aan de persoon waar je mee oefent of hij/zij tips voor je heeft. Je kunt ook met verschillende mensen oefenen, zodat je meer verschillende reacties en eventuele tips krijgt. Dit kan van alles zijn. Soms kun je door humor veel bereiken. Andere keren moet je diep inademen, jezelf omdraaien en weggaan of juist heel duidelijk zijn in wat je wel of niet wilt. Weer andere keren moet je misschien zelfs wel boos worden. En in het uiterste geval moet je misschien zelfs wel een dreun uitdelen.

Probeer diverse manieren uit in even zovele fictieve situaties. Maar blijf in je reactie altijd heel dicht bij jezelf. Dat wil zeggen, ga uit van een "ik boodschap": "Ik vind het niet prettig als je dat doet." "Ik wil graag eerst mijn sokken aan, voordat mijn hemd wordt aangetrokken." "Het doet me pijn als je zoiets zegt." Door een "ik boodschap" te hanteren stel je jezelf kwetsbaar op en, hoe gek het ook klinkt, daarin zit nou net je kracht. Je laat wat van jezelf zien door jezelf kwetsbaar op te stellen. Kwetsbaar wil niet zeggen zwak! Zwak is heel wat anders. Kwetsbaar wil zeggen: "Dit ben ik, dit vind ik en dit wil ik. Niet meer en niet minder en daar heb je rekening mee te houden."

Stap 3 - Toepassen
Het is goed om te oefenen, dan weet je ongeveer hoe iemand anders kan reageren. Maar bedenk dan wel dat de persoon waarmee je oefent je graag wil helpen en dus anders zal reageren dan degene die tegenover je staat in een reële situatie. Die is misschien wel helemaal met niet blij met een "weerbare gehandicapte". Bereid je dus voor op andere reacties dan in de oefensituatie, maar laat je niet van de wijs brengen. Varieer in de manieren van reageren. Als iemand iets van wil lenen en het al pakt voordat hij/zij het vraagt, hoef je er niet meteen op los te slaan, maar kun je op tal van andere manieren duidelijk maken dat je liever hebt dat die volgorde wordt omgedraaid.

Weerbaarheidtrainingen
Op diverse plekken in het land worden weerbaarheidtrainingen gegeven. Van hoe je jezelf anders kunt opstellen tegen pestkoppen op school tot zelfverdediging, want weerbaarheid komt in alle situaties van pas. Als je op internet zoekt op weerbaarheidtraining kom je tal van organisaties tegen die zich bezig houden met weerbaarheid.

Werkgroep Spina Bifida / Hydrocephalus,
Johannes Verheijden
juni 2005